Van de rode lamp naar het rode vaandel

Uit de Leeuwarder Courant, 7 juni 2013, door Sietse de Vries

 ‘Het museum van de ellende’ wordt ‘het museum van de hoop’

Mem Ruerdsje spreekt haar dochter Japke stevig toe. (foto Sietse de Boer)
Mem Ruerdsje spreekt haar dochter Japke stevig toe. (foto Sietse de Boer)

Het verhaal van de armoede en de strijd in de turf is al in menig iepenloftspul verteld. ‘De reade loper’ in Nij Beets laat een andere kant zien.

Volgens het programmaboekje kent ‘De reade loper’ twee auteurs: Sikke Marinus en Bouke Oldenhof. De laatste haast zich zijn aandeel te minimaliseren. ,,Sikke hat it skreaun, ik haw wat meilêzen. Derfoar soarge dat der in ûntwikkeling yn kaam.’’
Maar Marinus hecht eraan dat ook Oldenhof als schrijver wordt vermeld. ,,Sûnder him wie it net slagge. Syn oandiel hat essinsjeel west.’’

Aanleiding voor het iepenloftspul is het 150-jarig bestaan van Nijbeets. Het comité dat de viering voorbereidde, wist dat dorpsgenoot Sikke Marinus al een poos met een idee voor een toneelstuk rondliep en vroeg hem dat uit te werken tot een iepenloftspul.

Marinus, die wel eens wat gedichten, wat liedjes en een minimusical had geschreven, zei dat hij dat alleen wilde doen met steun van Bouke Oldenhof en het bestuur van Iepenloftspul Opsterlân. Toen beiden hun medewerking toezegden, is hij gaan schrijven.

Het idee voor het stuk kreeg hij tijdens een praatje dat hij als gids in veenderijmuseum It Damshûs hield voor een groep asielzoekers. ,,Ik hie yn it tsjerkje, dat by it museum heart, ferteld oer ‘it museum fan de ellinde’. Doe frege in jonge út Sierra Leone my oft it echt noch mar hûndert jier lyn wie. Dat hat er wol trije kear frege. Doe’t ik it in pear kear befestige hie, sei er: ‘Dan fertelle jo it ferkeard’.’’

Als het in Nij Beets gelukt was om in honderd jaar van de armoede uit de vervening tot het huidige welvaartspeil te geraken, dan was de term ‘museum van de ellende’ niet op zijn plaats. Volgens de man uit Sierra Leone zou het ‘het museum van de hoop’ moeten heten.

Er was nog een tweede aanzet tot het stuk en dat is Marinus’ betrokkenheid bij Palestina. Hij komt daar met enige regelmaat en zet zich er in voor een organisatie voor verstandelijk gehandicapten. Wat hem daar opviel was de grote rol van de vrouw in de samenleving. ,,As dêr wat feroaret, binne it altyd froulju dy’t it klearspylje. En dêr geane de manlju letter dan mei oan ’e haal, mar dat is in oar ferhaal.’’

‘De reade loper’ belicht de rol van de vrouw in de strijd tegen de armoede en de veenbazen eind negentiende, begin twintigste eeuw in Nij Beets en omstreken. Marinus doet dat met een zelfbedacht verhaal, maar niet zonder historische context. Nij Beets heeft ooit een vrouwelijke appèlmeester – stakingsleider – gehad in de persoon van Annigje Tromp. ,,It stik is fiktyf, mar alles wat ik betocht ha, hie kind.’’

Hoofdpersonen zijn Ruerdsje en haar dochter Japke. Ruerdsje werkt overdag in het veen en verdient ’s avonds bij met het gerieven van de mannen van Nij Beets. De veenbaas is haar belangrijkste klant.

Alles verandert als dochter Japke een geit en een gereedschapskist erft van een buurvrouw. Ze had zich al voorgenomen dat ze niet in de voetsporen van haar moeder wilde treden: haar erfenis geeft haar de kans timmervrouw te worden. En daarmee verandert er ook het een en ander voor Ruerdsje.

Zij laat zich inspireren door haar dochter, weigert de veenbaas haar diensten en ruilt de rode lamp in voor het rode vaandel.

Volgens Marinus gebeurt het veel vaker dat ouders iets opsteken van hun kinderen. ,,Bern binne as gjin oar by steat om folwoeksenen sjen te litten dat in hiel protte dingen minder fanselssprekkend binne as se lykje. Ik bin sels ek beynfloede troch de bern. Ik wit noch dat ús Wytze, doe’t er tolve wie, al better beamseagje koe as ik en dat er, doe’t er sechstjin wie, ek better timmere.’’

,,Ik wie altyd wat in einzelgänger, ik wie stronteigenwiis. Ik wie it wend om lieding te jaan, harkje nei in oar die ik amper. Troch Wytze haw ik leard om mei oaren gear te wurkjen en wat fan in oar te learen.’’

‘De reade loper’ is deels een historisch stuk, maar het speelt in het nu. De scènes van Ruerdsje en Japke worden gespeeld tijdens een inburgeringscursus van asielzoekers. En net als Marinus zelf meemaakte met de man uit Sierra Leone, herkennen de asielzoekers in het Nij Beets van honderd jaar geleden hun eigen leven van nu.

Marinus had de toneelvoorstelling willen doorsnijden met Journaalbeelden, regisseur Jan Smit besloot er een film van te maken. Een film die nog niet af is. De asielzoekers worden door cursusleider Jan Veenstra uitgedaagd de film af te maken.

Sikke Marinus: ,,Dit stik giet net oer histoarje, de ‘voltooid verleden tijd’ bestiet net. Wat hjir hûndert lyn spile, spilet no op oare plakken. De tiid giet altyd troch. Dat is it boadskip fan ‘De reade loper’. Dêrtroch is it gau de swiere kant it neist – en dat fyn ik hielendal net slim – mar ik bin bliid dat der troch de ynbring van Bouke en regiseur Jan Smit humor yn it stik kaam is. Troch dy humor krijt it boadskip mear djipte.’’

It Damshûs, Nij Beets, 11, 14, 15, 19, 21, 22, 26 en 28 juni, 20.30 uur

About the author: admin

Vrijwiliger

2 comments to “Van de rode lamp naar het rode vaandel”

You can leave a reply or Trackback this post.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.